ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀਆਂ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਅਧਿਆਤਮਕਤਾ, ਮਨੁੱਖੀ ਬਰਾਬਰੀ, ਦਇਆ, ਅਤੇ ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ ਦੇ ਖੰਡਨ 'ਤੇ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ ਬੰਦਗੀ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਆਚਰਣ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਿਖਾਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਈ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕੁਰੀਤੀਆਂ (ਬੁਰਾਈਆਂ) ਘਰ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਹਨ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਪਾਵਨ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਅੰਦਰ ਫੈਲੀਆਂ ਮੁੱਖ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਲੇਖ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ: 1. ਜਾਤ-ਪਾਤ ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਵਿਤਕਰਾ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਭੇਦਭਾਵ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਪੁੱਟਣ ਲਈ ਲੰਗਰ ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਫ਼ੁਰਮਾਨ ਹੈ: ਜਾਤੀ ਦੈ ਕਿਆ ਹਾਥਿ ਸਚੁ ਪਰਖੀਐ ॥ ਸਾਹ ਪਾਤਿਸਾਹ ਕੰਨਿ੍ਹ੍ਹੈ ਸਭੁ ਮਰਿ ਚਲੀਐ ॥(ਅੰਗ 142) ਜਾਣਹੁ ਜੋਤਿ ਨ ਬਾਜਹੁ ਜਾਤੀ ਅਗੈ ਜਾਤਿ ਨ ਹੇ ॥(ਅੰਗ 349) ਅਜੋਕੀ ਸਥਿਤੀ: ਇਸ ਸਪੱਸ਼ਟ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅੱਜ ਦਾ ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਜੱਟ, ਖੱਤਰੀ, ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ, ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਆਦਿ ਜਾਤਾਂ-ਗੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਜਾਤ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ...

                                 ਮੀਰ ਮੰਨੂ ਦੀ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਦਲੇਰ ਮਾਂਵਾਂ  ਮੀਰ ਮੰਨੂ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਮਾਵਾਂ ਦਾ ਅਡੋਲ ਸਿਦਕ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਦਰਦਨਾਕ ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਅਧਿਆਏ ਹੈ। ਇਹ ਘਟਨਾ 18ਵੀਂ ਸਦੀ (ਲਗਭਗ 1748-1753) ਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਮੀਰ ਮੰਨੂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਸੀ। ਮੀਰ ਮੰਨੂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਸਿੱਖ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਆਨ ਵਾਲੀ ਅਗਲੀ ਨਸਲ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਆਪਣੇ ਆਪ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।  ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਵੇਦਨਾ ਵਿੱਚ ਦਲੇਰ ਮਾਵਾ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਖਾਣ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦਰਦ ਭਰੇ ਬੋਲ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ: "ਮੰਨੂ ਸਾਡੀ ਦਾਤਰੀ, ਅਸੀਂ ਮੰਨੂ ਦੇ ਸੋਏ। ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਮੰਨੂ ਵਢਦਾ, ਅਸੀਂ ਦੂਣੇ ਚੌਣੇ ਹੋਏ।" (ਭਾਵ: ਮੰਨੂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਦਾਤਰੀ ਵਾਂਗ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਫ਼ਸਲ ਵਾਂਗ ਹਾਂ; ਉਹ ਜਿੰਨਾ ਸਾਨੂੰ ਵੱਢਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਉੱਨੇ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਧਦੇ-ਫੁੱਲਦੇ ਹਾਂ।) ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪਹਿਲੂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ: 1. ਬੀਬੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ: ਜਦੋਂ ਸਿੱਖ ਮਰਦ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾ...

      ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵੇਰਵਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 36 ਮਹਾਂਪੁਰਖਾਂ (6 ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ, 15 ਭਗਤ, 11 ਭੱਟ ਅਤੇ 4 ਗੁਰਸਿੱਖ) ਦੀ ਪਾਵਨ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਕੁੱਲ 1430 ਅੰਗ (ਪੰਨੇ) ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ 31 ਮੁੱਖ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਬਾਣੀ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਵੇਰਵਾ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ: 1. ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਬਾਣੀ (6 ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ) ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਛੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਬਾਣੀ 'ਮਹਲਾ' ਸਿਰਲੇਖ ਦਰਜ ਹਨ: ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ (ਮਹਲਾ ੧): 974 ਸ਼ਬਦ/ਸਲੋਕ (ਜਿਵੇਂ: ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ, ਆਸਾ ਕੀ ਵਾਰ, ਸਿੱਧ ਗੋਸਟਿ)। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ (ਮਹਲਾ ੨): 62 ਸਲੋਕ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ (ਮਹਲਾ ੩): 907 ਸ਼ਬਦ/ਸਲੋਕ (ਜਿਵੇਂ: ਅਨੰਦੁ ਸਾਹਿਬ)। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ (ਮਹਲਾ ੪): 679 ਸ਼ਬਦ/ਸਲੋਕ (ਜਿਵੇਂ: ਲਾਵਾਂ, ਘੋੜੀਆਂ)। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ (ਮਹਲਾ ੫): 2218 ਸ਼ਬਦ/ਸਲੋਕ (ਜਿਵੇਂ: ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ, ਬਾਰਹ ਮਾਹਾ)। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ (ਮਹਲਾ ੯): 116 ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਸਲੋਕ (59 ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ 57 ਸਲੋਕ)। 2. ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ (15 ਭਗਤ) ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ, ਜਾਤਾਂ ਅਤੇ ਸਮਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ 15 ਮਹਾਨ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂ...