ਮੀਰ ਮਨੂ ਦੀ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਦਲੇਰ ਮਾਂਵਾਂ
ਮੀਰ ਮੰਨੂ ਦੀ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਦਲੇਰ ਮਾਂਵਾਂ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਵੇਦਨਾ ਵਿੱਚ ਦਲੇਰ ਮਾਵਾ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਖਾਣ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦਰਦ ਭਰੇ ਬੋਲ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ:
"ਮੰਨੂ ਸਾਡੀ ਦਾਤਰੀ, ਅਸੀਂ ਮੰਨੂ ਦੇ ਸੋਏ।ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਮੰਨੂ ਵਢਦਾ, ਅਸੀਂ ਦੂਣੇ ਚੌਣੇ ਹੋਏ।"
(ਭਾਵ: ਮੰਨੂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਦਾਤਰੀ ਵਾਂਗ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਫ਼ਸਲ ਵਾਂਗ ਹਾਂ; ਉਹ ਜਿੰਨਾ ਸਾਨੂੰ ਵੱਢਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਉੱਨੇ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਧਦੇ-ਫੁੱਲਦੇ ਹਾਂ।)
ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪਹਿਲੂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ:
1. ਬੀਬੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ: ਜਦੋਂ ਸਿੱਖ ਮਰਦ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਮੀਰ ਮੰਨੂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਹੌਸਲੇ ਤੋੜਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬੀਬੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਸੂਮ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।ਕੈਦ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਇੱਕ ਤੰਗ ਅਤੇ ਘੁੱਟਣ ਭਰੀ ਜੇਲ੍ਹ (ਜੋ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ 'ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦ ਗੰਜ ਸਿੰਘਣੀਆਂ' ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
2. ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਭਾਰੇ ਹਾਲਾਤ: ਹਰ ਇੱਕ ਬੀਬੀ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਵਾ-ਮਣ (ਲਗਭਗ 50 ਕਿਲੋ) ਦਾਣਾ ਪੀਸਣ ਲਈ ਚੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਰੋਟੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲੈਣ।
3. ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣਾ ਡਰਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼: ਜਦੋਂ ਮਾਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਜਲਾਦਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉਛਾਲ ਕੇ ਨੇਜ਼ਿਆਂ (ਭਾਲਿਆਂ) 'ਤੇ ਪਰੋ ਦਿੱਤਾ।
ਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਰ: ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਜਿਉਂਦੇ ਜੀਅ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਸੂਮ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਲਹੂ-ਲੁਹਾਣ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਹਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।
4. ਅਡੋਲ ਸਿਦਕ ਅਤੇ ਭਾਣੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ: ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਮਾਵਾਂ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਵੀ ਹੰਝੂ ਨਹੀਂ ਕੇਰਿਆ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਚੀਕ-ਚਿਹਾਰਾ ਪਾਇਆ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਆਪਣੀਆਂ ਝੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਵੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਭਾਣੇ ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਕਰਕੇ ਮੰਨਿਆ।ਨਿਤਨੇਮ: ਉਹ ਚੱਕੀ ਪੀਸਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਜਾਪ (ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ) ਕਰਦੀਆਂ ਰਹਿਆ।
5. ਇਸ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਅੰਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ?
ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਕੈਦ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਅੰਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਇਬਰਤਨਾਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ:ਮੀਰ ਮੰਨੂ ਦੀ ਮੌਤ (ਨਵੰਬਰ 1753): ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੀਰ ਮੰਨੂ ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਨਿਕਲਿਆ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕਾਰਨ ਉਸਦਾ ਘੋੜਾ ਡਰ ਕੇ ਬੇਕਾਬੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੀਰ ਮੰਨੂ ਦਾ ਪੈਰ ਰਕਾਬ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਤੱਕ ਘੜੀਸਿਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਦਰਦਨਾਕ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਬੀਬੀਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ: ਮੀਰ ਮੰਨੂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੇਲ੍ਹ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਿੱਖ ਜਰਨੈਲਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਬਾਬਾ ਸੁੱਖਾ ਸਿੰਘ, ਬਾਬਾ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿੰਘਾਂ) ਨੇ ਲਾਹੌਰ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਬਚੀਆਂ ਬੀਬੀਆਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।
6. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦ ਗੰਜ ਸਿੰਘਣੀਆਂ: ਇਹਨਾ ਦਲੇਰ ਮਾਵਾਂ ਦੀ ਵਡਮੁੱਲੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਲੰਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਨੇੜੇ "ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦ ਗੰਜ ਸਿੰਘਣੀਆਂ" ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਜੇਲ੍ਹ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਅੱਜ ਵੀ ਉਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਚੱਕੀਆਂ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਸਿਦਕ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
7. ਅਰਦਾਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ:
ਇਸੇ ਮਹਾਨ ਕੁਰਬਾਨੀ ਕਰਕੇ, ਅੱਜ ਵੀ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਆਪਣੀ ਅਰਦਾਸ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ:"
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਸਿੰਘਣੀਆਂ ਨੇ ਧਰਮ ਹੇਤ ਸੀਸ ਦਿੱਤੇ, ਬੰਦ ਬੰਦ ਕਟਾਏ"
ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਨੀਂਹ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬੀਬੀਆਂ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਦਲੇਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
Comments
Post a Comment