ਮੀਰ ਮਨੂ ਦੀ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਦਲੇਰ ਮਾਂਵਾਂ
ਮੀਰ ਮੰਨੂ ਦੀ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਦਲੇਰ ਮਾਂਵਾਂ ਮੀਰ ਮੰਨੂ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਮਾਵਾਂ ਦਾ ਅਡੋਲ ਸਿਦਕ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਦਰਦਨਾਕ ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਅਧਿਆਏ ਹੈ। ਇਹ ਘਟਨਾ 18ਵੀਂ ਸਦੀ (ਲਗਭਗ 1748-1753) ਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਮੀਰ ਮੰਨੂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਸੀ। ਮੀਰ ਮੰਨੂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਸਿੱਖ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਆਨ ਵਾਲੀ ਅਗਲੀ ਨਸਲ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਆਪਣੇ ਆਪ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਵੇਦਨਾ ਵਿੱਚ ਦਲੇਰ ਮਾਵਾ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਖਾਣ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦਰਦ ਭਰੇ ਬੋਲ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ: "ਮੰਨੂ ਸਾਡੀ ਦਾਤਰੀ, ਅਸੀਂ ਮੰਨੂ ਦੇ ਸੋਏ। ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਮੰਨੂ ਵਢਦਾ, ਅਸੀਂ ਦੂਣੇ ਚੌਣੇ ਹੋਏ।" (ਭਾਵ: ਮੰਨੂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਦਾਤਰੀ ਵਾਂਗ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਫ਼ਸਲ ਵਾਂਗ ਹਾਂ; ਉਹ ਜਿੰਨਾ ਸਾਨੂੰ ਵੱਢਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਉੱਨੇ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਧਦੇ-ਫੁੱਲਦੇ ਹਾਂ।) ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪਹਿਲੂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ: 1. ਬੀਬੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ: ਜਦੋਂ ਸਿੱਖ ਮਰਦ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾ...